Kecha kanadalik bir o’zbek do’stim bilan gaplashdim. Ishxonalariga yangi bir yigit ishga kiribdi, xristian. Dindan gap chiqib, o’sha yigit bilan Islom haqida ancha gaplashibdi. Qizig’i, yigit o’sha suhbatdan keyinoq, o’sha kunning o’zidayoq Islomni qabul qilibdi. Subhanalloh.
Yigit diniga amal qiladigan xristianlardan ekan. Hatto o’sha kuni o’z dini yo’rig’i bo’yicha ro’za tutgan ekan.
Hidoyat Allohning qo’lida, Allohga oson. Istaganini lahzada hidoyat qiladi. Istaganini bir umr arosatda tentiratadi…

Forum.arbuz.comda “Arosat” filmi haqida ochilgan mavzuga tasodifan ko’zim tushib qoldi. Filmni maqtashgan ekan. Ayniqsa, uni Islom bo’limida yozganlari diqqatimni tortdi. Nahotki, O’zbekfilm diniy-islomiy ruhda film yaratgan bo’lsa? Forumga qo’yilgan “link” orqali kirib, ushbu filmni boshidan oxirigacha tomosha qildim…

O’zbek tilida film ko’rmaganimga ko’p bo’ldi. “Mahallada duv-duv gap”, “Suyunchi”, “Abdullajon”, “To’ylar muborak”, “Kelinlar qo’zg’oloni” kabi o’zbek filmining oltin namunalarini hanuz sevib tomosha qilaman. Ammo keyingi yillarda yurtimiz kinoteatrlari bozorbop,  o’tkinchi sevgi-muhabbat haqidagi ma’nosi va sifati sayoz filmlarga to’lib ketdi. Ko’rib ensam qotadi xolos. Nahotki, o’zbek film san’ati shuncahlik sayozlashib ketdi?

Kinoteatrlarning yoshlar bilan gavjumligini ko’rib hatto hayron qolaman. Kino shu qadar muvaffaqiyatli chiqqanmi yo yoshlarimizning saviyasi shunchalik pastlashib ketdimi? Balki kinoteatrga borishdan maqsad kinofilm tomosha qilish emas, “zamonaviy” yoshlar jamoasidan ajralib qolmaslik uchun bo’lgan urinishdir…

Rejissor Mansur Abduxoliq tomonidan suratga olingan “Arosat” filmi menga yoqdi. Boshida ta’kidlanishicha, film bo’lgan voqea asosida ishlangan ekan. U qanaqadir “Najotkor” (Diniy guruh, lekin qaysi dinga mansubligi haqida filmda hech qanday ma’lumot yo’q. Islomiy emasligi aniq, xristianlikka oid bo’lsa kerak.) oqimiga qo’shilib qolgan va guruhning faol targ’ibotchisiga aylangan o’zbek ayolining fojiaviy taqdiri haqida. Ushbu ayol eri bilan birgalikda “Najotkor”ga qo’shilgan bo’ladi. U o’zbek xotin-qizlari orasida guruhning faol targ’ibotchisiga aylanadi. Kunlarning birida u ko’chada avtohalokatga uchraydi va halok bo’ladi…

Film qizning halokatidan so’ng ro’y beradigan voqealar haqida hikoya qiladi. Qiz murtad bo’lgani uchun, hech kim unga janoza o’qishni istamaydi. Qabristonlarda ham uning jasadini qabul qilishdan bosh tortishadi. Nihoyat, marhumaning oilasi tog’li bir pastqam joyga yarim tunda borib, uni ko’mib qaytadi. Oila a’zolari ortga qaytishlari bilan yangi qabr boshida itlar galasi paydo bo’ladi va jasadni yer ostidan tortib chiqarishadi…

more…

Ibrohim G’afurovning “Hayo – xaloskor” nomli kitobini o’qiyapman. Kitobdan muallifning mansuralari, badialar, adabiy-tanqidiy esselar, publisistik asarlari o’rin olgan.
Muallif, mansuralar nomli yangi janr yaratdim, deydi. Kitobning “Tarjimai hol chizgisi” nomli kirish so’zida u shunday yozadi:
“Borxes, Monten va Sen-Syonagan hamda hind, xitoy, yapon faylasuflarining asarlari ta’sirida kuchli nutq oqimiga asoslangan “mansuralar” degan janr yaratdim. Mansuralar erkin she’r janriga juda yaqin, lekin erkin she’r emas. U meni o’rtagan o’y, xayol, orzu va erishilmagan, yo’qotilgan narsalar to’g’risida fikr oqimlari”.
Kitobning birinchi bobi “Mansuralar. Mening romanlarim” deb atalgan.
Ibrohim G’afurovning o’ziga xos tili bor: shirali, o’qisangiz quloqqa, ma’nosi yurakka yoqadi, ta’mini sezasiz.
Keyin, qandaydir, sokinlik bor, mung bor. O’t bo’lib yonayotgan yuragim Ibrohim G’ofurovning asarlarini o’qib halovat topganday bo’ldi.
Muallifning yoshligi og’ir kechgan ekan. Bu haqda kitobdagi “Yaratgan ko’p narsalarni ato etgan” nomli asarda juda ta’sirchan bayon bor:
“Oyoqlarimizda hech narsa yo’q edi. Yalangoyoq borardik maktabga. Kech kuzak, uzun qahrli qish, seryomg’ir ko’klamlarda oyoqlarimiz tamomila yorilib ketar, tovonlarimizning qavat-qavat yoriqlaridan hamisha qon silqib turardi. “Juhud kalish” degan kiyim chiqib, biroz yengil tortdik. Yupqa rezinadan kleylab yasalgan kalishlar… ikki kunga ham chidamas, darrov tagi yo’lda tushib qolardi. Shu kalishlarning ichi qor va muz, loy bilan to’lar, uni botgan joyida qoldirib, yana yalangoyoq bo’lib olsak yengil tortardik. Oyoq hech tinmay sirqirab og’rir, balchiqqa botib karaxt bo’lib qolgan bu notavonni nima qilishni bilmasdik. Og’rishiga esa chidab bo’lmasdi. Tiriklik qon silqib turgan oyoq bo’lib ko’rinardi bizga…”
Ikkinchi yo uchinchi kursda o’qib yurganimizda Ibrohim G’afurov universitetimizga kelib biz talabalar bilan uchrashgani esimda. O’shanda u zaldagi talabalar g’ala-g’ovur qilib, uning suhbatiga diqqat qilmaganidan achchig’lanib, talabalarga tanbeh bergandi. Uning ovozi mungli, soda odamning iltijosiga o’xshab chiqdi.
“Muncha sodda bo’lmasa bu odam, bunaqa oldi-qochdi uchrashuvlar hozir kimga yoqadi”, deb o’ylagandim. Uning odamiylik, vatanparvarlik haqida berilib, jo’shib gapirishi ensamni qotirgandi.

more…

Tahririyatda muxbirlar, odatda, ikki xil vazifani bajarishadi. Birinchisi, o’tkazilayotgan turli tadbirlarga borib xabar-materiallar tayyorlash yoki o’zi biror mavzu topib maqola yozish bo’lsa, ikkinchisi, tahririyatga kelayotgan chet mualliflarning maqolalarini qayta ishlab, tahrir qilib, gazeta yoki jurnalbop qilib chop etishga tayyorlas.
Gazetamizga turli xil maqolalar keladi. Ayrimlari juda ravon yozilgan, qalam tekkizish shart emas. Lekin mavzu juda sayoz, unda biror yangilik yo’q. Odatda, bunday materiallar qaytarib beriladi, ya’ni chop etilmadi. Yana shunday maqolalar borki, yozilishi juda yomon, gazetaga chiqarish uchun deyarli boshqatdan yozib chiqishga to’g’ri keladi. Ammo ichida fikr, yangilik va qiziqarli ma’lumotlar borligi uchun qayta ishlab chop etishga harakat qilamiz.
Chop etiladigan chet maqolalarning aksariyati tahrirtalab bo’ladi. Professor, ziyoli o’qituvchilarimiz orasida ham fikrini qog’ozga ravon tushirib bera olmaydiganlar juda ko’p.
Yuqoridagi suratda ham qayta ishlangan bir maqolaning birinchi sahifasi ko’rsatilgan. Bu har kungi ishimizdan bir lavha…

2008-yil, 14-may.

Yoxud qashshoqlikdan qutilish mumkinmi?

Behzod to'rt yoshda...

Bolaligini sog’inmaydigan odam bo’lmasa kerak. Albatta, hali qarib yoshimiz bir joyga borib qolmagan bo’lsa ham, lekin hozirdan bolalikning beg’ubor damlari tez-tez yodga tushadigan bo’lib qoldi.
Ha, bolalik boshqacha edi. Gunohlardan xolilik, hatto gunohlar, yomonlik qilish hissi yetti uxlab tushingga ham kirmaydigan bir davr. Pokiza bir davr…

“Bolaligim, seni sog’indim” turkumi ostida  bolalik xotiralarimni yozib borishni niyat qildim.  Shirin o’tmishimizga qiladigan safarimizda siz ham ishtirok eting. Buning uchun blogimizni kuzatib boring.

Ichim to’la g’alati bir his,
Bilmay qoldim, nima yashirin.
O’ylarimdan qolar dardli iz –
Tolmoqdaman olgan sari tin.

Yolg’iz qoldim, boshlanar bu hol.
Xayolimdan sirqir qora qon.
Ishlarimdan qo’l siltab darhol
Ketgim kelar bosh oqqan tomon.

Vujudimda horg’in iztirob,
Dardlarimni dardga o’rayman.
Ruhim bo’lib qoldimi betob?
O’z-o’zimdan shuni so’rayman.

Keng dalaga yo’limni bursam,
Yotsam bag’rim berib tuproqqa,
Yoz oqshomi yulduz sanasam,
Borsam edi bug’doy o’roqqa…

Onajonim qadoq qo’llarin
Yuzga bosib uxlasam uzoq,
Mayli, qayta uyg’onmasam ham,
Qiyin sog’inch bilan yashamoq!

2005-yil

Men kimman? Bilmayman. To’g’ri, men odamman, talabaman, deyishim mumkin. Lekin yaxshi odammanmi yoki yomonmi, shunisini bilmayman.
Meni do’stlarim, kursdoshlarim yaxshi tanishadi. Yaxshi tanishlari shuki, ular meni kamsuqum, kamgap, ko’ngilchan bola deb bilishadi. Ehtimol, yaxshi bola deb o’ylashar. Ehtimol. Lekin men o’zimni o’zim yaxshi bilmayman. O’zimni o’zim yaxshi odam deb o’ylashga qo’rqaman.
Ehtimol, bu gap sizning kulgingizni qistatar. Lekin men, kimdir o’zining kimligini bilmayapti, deyishsa, kulmagan bo’lardim.
Hamma narsa o’zni bilishdan boshlanadi, deyishadi. Odam o’zini tanisa, Haqni taniydi, deyishadi. Haqni tanigan odam shunga yarasha harakat qiladi. Lekin men shunga yarasha harakat qilolmayapman-da. Demak, men Haqni yaxshi tanimayman. Yo’q, Haqni tanimayman, deyishdan Xudo asrasin. Faqat, Haqni to’la anglolganim yo’q, deb o’ylayman. Chunki yurish-turishim, qilayotgan va qilmayotgan ishlarim shundan dalolat beradi. Demak, men o’zimni to’la kashf etolganim yo’q.
Mening asl basharam, o’y-xayollarim meni “yaxshi” taniydigan eng yaqin do’stimning ham yetti uxlab tushiga kirmagan bo’lsa kerak.
Men yomon odamman. Yomonligim shu darajadaki, uni eng jirkanch odamga aytishga ham uyalaman. Uyalishim shu darajadaki, ertaga bir kun shu ishlarimdan xabardor bo’lgan Zot oldida qanday bosh ko’tarib turishimni o’ylasam, vujudim larzaga tushadi. Chunki u payt qochadigan, yashirinadigan joyning o’zi bo’lmaydi. Kechirilgan taqdirimdayam, baribir, u gunohlarni qilmagan bo’lib qololmayman-ku… Baribir, U Zotning huzurida turishdan, yuzlariga tikilishdan uyalaman.
Qaniydi, shu ishlarni qilmagan bo’lsam…

2004-yil