Ibrohim G’afurovning “Hayo – xaloskor” nomli kitobini o’qiyapman. Kitobdan muallifning mansuralari, badialar, adabiy-tanqidiy esselar, publisistik asarlari o’rin olgan.
Muallif, mansuralar nomli yangi janr yaratdim, deydi. Kitobning “Tarjimai hol chizgisi” nomli kirish so’zida u shunday yozadi:
“Borxes, Monten va Sen-Syonagan hamda hind, xitoy, yapon faylasuflarining asarlari ta’sirida kuchli nutq oqimiga asoslangan “mansuralar” degan janr yaratdim. Mansuralar erkin she’r janriga juda yaqin, lekin erkin she’r emas. U meni o’rtagan o’y, xayol, orzu va erishilmagan, yo’qotilgan narsalar to’g’risida fikr oqimlari”.
Kitobning birinchi bobi “Mansuralar. Mening romanlarim” deb atalgan.
Ibrohim G’afurovning o’ziga xos tili bor: shirali, o’qisangiz quloqqa, ma’nosi yurakka yoqadi, ta’mini sezasiz.
Keyin, qandaydir, sokinlik bor, mung bor. O’t bo’lib yonayotgan yuragim Ibrohim G’ofurovning asarlarini o’qib halovat topganday bo’ldi.
Muallifning yoshligi og’ir kechgan ekan. Bu haqda kitobdagi “Yaratgan ko’p narsalarni ato etgan” nomli asarda juda ta’sirchan bayon bor:
“Oyoqlarimizda hech narsa yo’q edi. Yalangoyoq borardik maktabga. Kech kuzak, uzun qahrli qish, seryomg’ir ko’klamlarda oyoqlarimiz tamomila yorilib ketar, tovonlarimizning qavat-qavat yoriqlaridan hamisha qon silqib turardi. “Juhud kalish” degan kiyim chiqib, biroz yengil tortdik. Yupqa rezinadan kleylab yasalgan kalishlar… ikki kunga ham chidamas, darrov tagi yo’lda tushib qolardi. Shu kalishlarning ichi qor va muz, loy bilan to’lar, uni botgan joyida qoldirib, yana yalangoyoq bo’lib olsak yengil tortardik. Oyoq hech tinmay sirqirab og’rir, balchiqqa botib karaxt bo’lib qolgan bu notavonni nima qilishni bilmasdik. Og’rishiga esa chidab bo’lmasdi. Tiriklik qon silqib turgan oyoq bo’lib ko’rinardi bizga…”
Ikkinchi yo uchinchi kursda o’qib yurganimizda Ibrohim G’afurov universitetimizga kelib biz talabalar bilan uchrashgani esimda. O’shanda u zaldagi talabalar g’ala-g’ovur qilib, uning suhbatiga diqqat qilmaganidan achchig’lanib, talabalarga tanbeh bergandi. Uning ovozi mungli, soda odamning iltijosiga o’xshab chiqdi.
“Muncha sodda bo’lmasa bu odam, bunaqa oldi-qochdi uchrashuvlar hozir kimga yoqadi”, deb o’ylagandim. Uning odamiylik, vatanparvarlik haqida berilib, jo’shib gapirishi ensamni qotirgandi.

more…